با وجود تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، قیمت نفت هنوز سه‌رقمی نشده است؛ از تنگه هرمز تا گمرک چین، معامله‌گران نفت چشم به کدام مانیتور دوخته‌اند؟

به گزارش نفت ما، افت کم‌سابقه واردات نفت چین به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، بخشی از شوک عرضه ناشی از جنگ را جذب کرده و اجازه نداده قیمت‌ها با همان شدتی که انتظار می‌رفت افزایش پیدا کنند. حال اگر هم‌زمان با تنش‌های خاورمیانه، چین هم مانند سال گذشته روزانه بیش از ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کرد، بازار امروز با شرایط کاملاً متفاوتی روبرو بود؛ تحلیلی که رویترز در چند گزارش اخیر بر آن تأکید کرده است. رویترز در آخرین گزارش خود هشدار داده، هرچند کاهش خرید چین تا امروز نقش ضربه‌گیر بازار را بازی کرده، اما اگر پکن دوباره وارد بازار شود، هم‌زمان با ادامه بحران خاورمیانه، بازار نفت ممکن است با شوک قیمتی بسیار بزرگ‌تری روبرو شود.
 
افت ۴۱درصدی واردات نفت چین
 
براساس آمار گمرک چین، واردات نفت خام این کشور در ماه ژوئن به حدود ۷.۱۲ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۱.۳ درصد کاهش را نشان می‌دهد و پایین‌ترین سطح واردات از اکتبر ۲۰۱۶ محسوب می‌شود. نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌های چین نیز به حدود ۵۷.۷ درصد سقوط کرده که پایین‌ترین سطح در نزدیک به یک دهه گذشته است. در نگاه اول، چنین افتی می‌تواند نشانه‌ای از ضعف اقتصاد چین باشد، اما واقعیت پیچیده‌تر از این است.
 
چین کمتر نفت می‌خرد، اما چرا؟
 
کاهش واردات نفت فقط به رکود اقتصاد چین محدود نمی‌شود. در پشت این آمار، چند تحول مهم دیگر هم دیده می‌شود. به گزارش رویترز، اقتصاد چین هنوز با رکود بخش مسکن، کاهش سرعت رشد صنایع و افت مصرف گازوئیل روبرو است. همچنین براساس داده‌های انجمن خودروهای سواری چین (CPCA) که رویترز آن را منتشر کرده، رشد سریع خودروهای برقی و هیبریدی، الگوی مصرف سوخت را تغییر داده، به‌طوری‌که تنها در ماه ژوئن، حدود ۶۲ درصد خودروهای فروخته‌شده در چین از نوع برقی یا هیبریدی بودند؛ موضوعی که رشد تقاضای بنزین را به‌طور محسوسی کاهش داده است. اما این همه ماجرا نیست.
طی سال ۲۰۲۵، چین از فرصت قیمت‌های مناسب استفاده کرد و با سرعتی کم‌سابقه ذخایر نفتی خود را افزایش داد. به باور بسیاری از تحلیلگران، پکن به جای واردات، بخشی از نیاز خود را از همین ذخایر تأمین می‌کند. به گزارش وال‌استریت‌ژورنال، برآوردها نشان می‌دهد ذخایر نفتی چین به حدود ۱.۹ میلیارد بشکه رسیده که برای حدود ۱۱۷ روز مصرف کفایت می‌کند. براساس آماری که رویترز ارائه داده، فقط در ماه ژوئن چین حدود ۴۱ میلیون بشکه از ذخایر خود برداشت کرده است. بنابراین افت واردات، بیش از آنکه نشانه افت مصرف باشد، بازتاب تغییر استراتژی خرید پکن است.
 
از «خریدار دائمی» تا «خریدار فرصت‌طلب»
 
تغییر مهم دیگر، رفتار پالایشگاه‌های چینی است. فایننشال‌تایمز گزارش داده است که پالایشگاه‌های چین دیگر مانند گذشته خریدهای ثابت و بلندمدت انجام نمی‌دهند، بلکه هر زمان قیمت‌ها کاهش پیدا کند، به‌صورت موردی وارد بازار می‌شوند و محموله خریداری می‌کنند. این تغییر رفتار سبب شده چین از یک خریدار قابل پیش‌بینی، به بازیگری تبدیل شود که زمان ورودش به بازار، یکی از متغیرهای تعیین‌کننده قیمت نفت به شمار می‌رود. همین مسئله، رقابت میان صادرکنندگان نفت را هم وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
 
رقابت برای حفظ بازار چین
 
اگر تا چند سال پیش دغدغه اصلی تولیدکنندگان، افزایش ظرفیت تولید بود، امروز نگرانی اصلی آنها حفظ سهم بازار چین است. عربستان نمونه روشنی از این تغییر است. آرامکو در هفته‌های اخیر، قیمت رسمی فروش نفت به بازار آسیا را کاهش داد تا مشتریان خود را حفظ کند. اما تحلیل رویترز نشان می‌دهد حتی این اقدام نیز نتوانسته تقاضا را به سطح قبل بازگرداند. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد صادرات نفت عربستان به چین در ماه ژوئیه به حدود ۷۰۵ هزار بشکه در روز خواهد رسید که اندکی بیشتر از کف تاریخی ماه ژوئن است، اما همچنان از نصف میانگین ۱.۴۸ میلیون بشکه در روز پیش از آغاز بحران کمتر است.
می‌توان گفت رقابت امروز در بازار نفت آسیا، دیگر صرفاً رقابت بر سر افزایش تولید نیست، بلکه رقابت بر سر حفظ سهم در بازار چین است. براساس برآوردهای مؤسسه کپلر و گزارش‌های رویترز، عربستان برای حفظ مشتریان خود ناچار به کاهش قیمت رسمی فروش شده، روسیه همچنان از مزیت تخفیف برخوردار است، عراق و امارات سهم بیشتری از خریدهای پالایشگاه‌های مستقل به دست آورده‌اند و ایران نیز با کاهش قابل توجه صادرات به چین روبرو شده است.
آنچه امروز در بازار نفت دیده می‌شود، فقط رقابت میان صادرکنندگان برای فروش چند صد هزار بشکه نفت بیشتر نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر تدریجی موازنه قدرت در بازار جهانی انرژی است. در دو دهه گذشته، تولیدکنندگان بزرگ با اتکا به رشد مداوم اقتصاد چین، خود را در موضع تعیین‌کننده می‌دیدند، اما امروز، کند شدن رشد تقاضا و انعطاف بیشتر پالایشگاه‌های چینی، بخشی از قدرت قیمت‌گذاری را از تولیدکنندگان به سمت بزرگ‌ترین خریدار جهان منتقل کرده است. در چنین شرایطی، پکن نه فقط یک مشتری، بلکه یکی از بازیگران اثرگذار بر ژئوپلیتیک نفت محسوب می‌شود.
 
زنگ هشدار به بازار فرآورده‌ها رسید
 
درحالی‌که افت واردات نفت خام تا حدی فشار تقاضا را کاهش داده، بازار اکنون با نگرانی دیگری روبه‌رو است، کمبود فرآورده‌های نفتی. از ابتدای جنگ در خاورمیانه، دولت چین برای حفظ امنیت انرژی داخلی، صادرات بنزین، گازوئیل و برخی فرآورده‌ها را محدود کرد. این تصمیم باعث شد پالایشگاه‌ها با ظرفیت پایین‌تری فعالیت کنند و صادرات فرآورده‌های نفتی نیز کاهش یابد. اکنون تحلیلگران رویترز و مؤسسه اس‌اندپی گلوبال (S&P Global) هشدار می‌دهند اگر این روند ادامه پیدا کند، بازار فرآورده‌ها ممکن است زودتر از بازار نفت خام با کمبود عرضه مواجه شود.
 
سه پرسشی که آینده بازار نفت را تعیین می‌کند
 
در شرایط کنونی، سه سؤال بیش از هر عامل دیگری آینده بازار را مشخص خواهد کرد؛ آیا چین دوباره وارد بازار خرید گسترده نفت خواهد شد؟ آیا دولت چین تصمیم می‌گیرد بار دیگر ذخایر استراتژیک خود را تکمیل کند؟ و پرسش آخر اینکه آیا محدودیت‌های صادرات فرآورده‌های نفتی کاهش خواهد یافت و پالایشگاه‌های چین دوباره با ظرفیت بالاتر فعالیت می‌کنند؟ پاسخ این سه سؤال، می‌تواند مهم‌تر از بسیاری از تحولات میدانی خاورمیانه باشد.
رویترز معتقد است اگر قیمت نفت کاهش یابد، محدودیت‌های صادراتی کاهش پیدا کند و پکن دوباره برنامه ذخیره‌سازی را آغاز کند، واردات نفت چین می‌تواند بار دیگر به محدوده ۹.۵ تا ۱۱ میلیون بشکه در روز بازگردد. اگر چنین اتفاقی هم‌زمان با ادامه تنش‌های خاورمیانه رخ دهد، بازار نفت با فشاری به‌مراتب شدیدتر از امروز روبه‌رو خواهد شد و آنگاه احتمالا باید بار دیگر ارقام سه‌رقمی نفت برنت را روی صفحات مانیتور ببینیم.
 
پکن، متغیر جدید بازار نفت
 
سال‌ها بود که هر بحرانی در خاورمیانه، نگاه بازار را به سمت تنگه هرمز، اوپک یا تصمیمات تولیدکنندگان بزرگ معطوف می‌کرد، اما تحولات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد یک متغیر تازه به این معادله اضافه شده است.
امروز، تصمیم پالایشگاه‌های چین، میزان برداشت از ذخایر استراتژیک، سیاست صادرات فرآورده‌ها و زمان بازگشت پکن به بازار خرید، می‌تواند به اندازه هر تحول نظامی در خلیج‌فارس بر مسیر قیمت نفت اثر بگذارد. شاید به همین دلیل است که این روزها معامله‌گران، در کنار رصد تحولات خاورمیانه، با همان دقت، آمار واردات نفت چین را نیز دنبال می‌کنند.
شاید به همین دلیل باشد که این روزها معامله‌گران نفت، هم‌زمان دو صفحه مانیتور را دنبال می‌کنند، یکی اخبار تنگه هرمز و دیگری داده‌های گمرک چین. اگر این دو متغیر هم‌زمان تغییر کنند، بازار نفت ممکن است با شوکی روبرو شود که دیگر منشأ آن فقط خاورمیانه نخواهد بود.