مبنای بنزین ۱۱۱ هزار تومانی، واردات پرهزینه

به گزارش نقد دولت، در عموم کشورهای جهان بنزین دارای چند نرخ متفاوت است، اما مبنای این چندنرخی بودن یک تفاوت اساسی با سازکار چندنرخی بودن بنزین در ایران دارد؛ به این صورت که در کشورهای دیگر قیمت بنزین در کیفیت‌های گوناگون متفاوت است، اما در ایران تنها یک نوع بنزین معمولی در چند نرخ عرضه می‌شود. فارغ از این تفاوت، براساس آخرین سیاست تعیین نرخ بنزین در ایران، مدتی است که نرخ‌گذاری بنزین سوپر به بورس انرژی واگذار شده که برمبنای این سازکار روز سه‌شنبه، ۷ مهر نرخ هر لیتر بنزین سوپر دارای اکتان ۹۵ درصد به ۱۱۱ هزار تومان رسید که فاصله چشمگیری با نرخ بنزین معمولی و موردمصرف عموم مردم دارد. باوجود تعیین چنین رقمی به‌نظر می‌رسد هنوز هم فاصله معناداری میان قیمت این نوع فرآورده در ایران و کشورهای اطراف وجود دارد. برای درک این تفاوت نگاهی کوتاه به نرخ بنزین سوپر در برخی کشورهای اطراف میاندازیم.

امارات
سیاست قیمت‌گذاری بنزین در امارات به این صورت است که وزارت نیروی امارات در هفته پایانی هر ماه، قیمت سوخت را تنظیم و اطلاع رسانی می کند.هزینه سوخت در امارات آزاد است و هدف دولت از آزادسازی قیمت سوخت کمک به منطقی‌سازی مصرف سوخت، افزایش تمایل عمومی به استفاده از حمل‌ونقل عمومی در بلندمدت و ایجاد انگیزه برای استفاده از سوخت‌های جایگزین است. در آخرین تغییرات انجام‌شده در اوت ۲۰۲۶ نرخ بنزین سوپر (اکتان ۹۸) امارات در هر لیتر ۳.۳۹ درهم معادل ۲۳۷ هزار تومان تعیین شد.

ترکیه
در ترکیه سوخت کالایی وارداتی است؛ بر همین اساس دولت نقشی در تعیین قیمت آن ندارد‌. بلکه شرکت‌های بزرگ نفتی پس از واردات سوخت، آن را در جایگاه‌های زیرمجموعه خود به فروش می‌رسانند، به‌همین دلیل مانند بسیاری از کالاهای دیگر قیمت از شهری به شهر دیگر و از جایگاهی به جایگاه سوختی دیگر متفاوت است. به‌بیان شفاف‌تر بازار سوخت در ترکیه بازاری رقابتی است و هر کدام از شرکت‌ها تلاش می کنند با ارائه خدمات و کالایی بهتر، مشتری بیشتری داشته باشند.
با این حال براساس تازه‌ترین آمار اعلام‌شده نرخ هر لیتر بنزین سوپر (دارای اکتان ۹۵) در کشور همسایه شمال غربی ایران ۶۰.۵۱۵ لیر معادل ۳۲۵ هزار تومان است.

عمان
نرخ سوخت در عمان نوسانات چندانی ندارد و تقریبا در چند سال اخیر ثابت مانده است. در این کشور جنوبی خلیج‌فارس به‌دلیل منابع فراوان نفتی سوخت با قیمتی یارانه‌ای عرضه می‌شود و مرجع تعیین نرخ نیز دولت است.
آخرین آمار قیمت هر لیتر بنزین سوپر با اکتان ۹۸ را در عمان ۰.۴۳۹ ریال عمان معادل ۲۹۱ هزار تومان اعلام کرده‌اند.

قطر
در قطر نیز نرخ انواع گوناگون بنزین‌ ازسوی دولت تعیین می‌شود و می‌توان گفت هر نوعی از این فرآورده در سراسر مناطق این کشور نرخ یکسانی دارد.
براساس آخرین تغییرات در این کشور قیمت هر لیتر بنزین سوپر با اکتان ۹۵ معادل ۲.۰۰ ریال قطر یعنی ۱۴۰ هزارتومان تعیین شده است.
اما نکته بسیار مهم در مقایسه قیمت‌ بنزین سوپر در ایران با کشورهای یادشده برابری پول ملی این کشورها با ارزهای رایج و قدرت خرید عمومی است. یعنی باید در نظر داشته باشیم که اگر نرخ بنزین در این کشورها با در نظر گرفتن قیمت‌های جهانی تعیین می‌شود، درآمد نیز برمبنای همان مولفه تعیین خواهد شد؛ اصلی که در ایران از اظهارنظرهای برخی سیاست‌گذاران این‌گونه استنباط می‌شود که چندان موردتوجه نیست.

قیمت منطقی است؛ پول نیست
سوالی که در روزهای اخیر با شکل‌گیری قیمت ۱۱۱ هزار تومانی برای بنزین سوپر در بورس انرژی ایران ایجاد شده این است که مبنای شکل‌گیری این رقم چه بوده است؟

در پاسخ به این پرسش عموم کارشناسان به هزینه تمام‌شده این بنزین اشاره می‌‌کنند و بر این باورند که با شرایطی که اکنون اقتصاد ایران در حوزه واردات با آن روبه‌رو است قیمت ۱۱۱ هزار تومانی بنزین سوپر معقول و پذیرفتنی است.

حسن مرادی، استاد دانشگاه و کارشناس حوزه انرژی در گفت‌وگو با «نفت ما» در پاسخ به این پرسش که آیا قیمت ۱۱۱ هزار تومانی بنزین سوپر به‌لحاظ اقتصاد انرژی دارای منطق است یا خیر؟ تصریح کرد: قیمتی که در بورس انرژی برای بنزین سوپر تعیین شده کاملا منطقی است و اگر هم افرادی این رقم را رد می‌کنند توجهی به این مسئله ندارند که مشکل از جای دیگری است؛ مشکل جیب خالی عموم مردم است، نه قیمتی که برای این فرآورده تعیین شده است.

میانگین ۳۳ سنتی در دنیا
این کارشناس با اشاره به اینکه همین حالا میانگین قیمت بنزین سوپر در دنیا حدود ۳۳ سنت است، افزود: جامعه مصرف‌کننده این نوع بنزین عموما ثروتمندانی هستند که خودروی مورداستفاده‌شان چندین میلیارد ارزش دارد و این افراد باید هزینه واقعی بنزین این خودرو را بپردازند.

این استاد دانشگاه قیمت تمام‌شده واردات را مبنای شکل‌گیری نرخ پایه بنزین سوپر اعلام‌شده دانست و در این باره توضیح داد: اکنون هزینه تجارت ما به‌دلایلی که کاملا روشن است افزایش یافته و همین قاعده برای بنزین سوپر نیز نافذ است؛ یعنی از یک طرف به‌دلیل محاصره‌های موجود روش حمل از دریا به زمین و نفتکش‌ها و تانکرها با هزینه بیشتر منتقل شده و از طرف دیگر به‌دلایل ریسک‌های حاکم‌هزینه بیمه و. نیز افزایش یافته است. بر همین اساس قیمت ۱۱۱ هزارتومانی به‌لحاظ اقتصادی پذیرفتنی است.

ضرورت تعدیل تا ۱۰۰ هزار تومان
مرادی در ادامه با تاکید بر ضرورت تعدیل نرخ اعلام‌شده به حدود ۱۰۰ هزار تومان ادامه داد: دولت باوجود اینکه ممکن است متضرر شود باید یارانه‌ای ناچیز نیز برای این نوع بنزین در نظر بگیرد تا مصرف‌کنندگان به‌تدریج به نقطه پذیرش نرخ واقعی برسند.

وی در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان نرخ‌ ۱۱۱ هزارتومانی بنزین سوپر را مقدمه گرانی بنزین معمولی دانست؟ گفت: واقعیت این است که قیمت انواع کالا اکنون روبه‌رشد است، اما نرخ بنزین در قیمت‌های بسیار پایین ثابت است. بر این اساس من بر این باورم که اگر هم تاثیرپذیری خاصی در انواع معمول بنزین از نرخ بنزین سوپر به‌وجود بیاید قابل‌پذیرش است.

تعیین قیمت با لحاظ ملاحظات استراتژیک
در سوی مقابل منطق قیمت‌گذاری در حوزه انرژی و سوخت، منطق اقتصاد عمومی و معیشت قرار می‌گیرد که ممکن است نرخ ۱۱۱ هزار تومانی را برای بنزین حتی از نوع سوپر نپذیرد.

در این باره ناصر ذاکری، کارشناس اقتصاد بیان کرد: ظاهر ماجرا این است که کالایی در بورس انرژی عرضه شده و باتوجه به تقاضای موجود قیمت ۱۱۱ هزار تومانی برای آن شکل و معامله هم صورت گرفته، اما در سوی دیگر باید در نظر بگیریم این کالا «بنزین» است؛ با تفاوت‌هایی اساسی با کالاهای دیگر به لحاظ استراتژیک بودن و حساسیت‌زایی. بر این اساس در تعیین قیمت برای آن تحت هر چارچوبی باید ملاحظاتی خاص صورت گیرد.

وی در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان رشد چشمگیر نرخ بنزین سوپر را مقدمه‌ای برای رشد نرخ بنزین معمولی دانست؟ تصریح کرد: شاید در واقعیت هدف دولت این نباشد، اما نمی‌توان تاثیرگذاری این نرخ بر نرخ انواع دیگر بنزین را به‌کل رد کرد؛ آنهم در اقتصادی چون اقتصاد ایران که در آن هیجانات و انتظارات تورمی نقشی مهم ایفا می‌کنند.

ذاکری با بیان اینکه در اقتصاد ما تاثیرگذاری برخی کالاها بر وضعیت کلی اقتصاد عمیق‌تر و سنگین‌تر از وزن واقعی‌شان است، بنزین را در شمار همین کالاها دانست و گفت: نمی‌توان به‌کل منکر تاثیرگذاری نرخ بنزین سوپر بر شاخص‌های کلان اقتصاد شد، اما این تاثیرگذاری به‌حدی نیست که بتوان به‌وضوح شاهد آن بود، زیرا این کالا بازار و حتی مصرف‌کنندگان خاص خود را دارد و در واقع همین جامعه هدف، تاثیرپذیری بیشتری از آن خواهند داشت.

این کارشناس اقتصاد در پایان تاکید کرد: در زمان سیاست‌گذاری در زمینه کالایی چون بنزین باید حساسیت و ظرافت بیشتری به خرج داد و هر گونه تغییر را با در نظر گرفتن پیامدهای آن اجرایی کرد.

 برخی کارشناسان رشد قیمت بنزین سوپر را اقدامی منطقی دانسته و تاکید دارند از آنجایی‌که جامعه مصرف‌کننده این کالا در شمار ثروتمندان قرار می‌گیرند باید هزینه واقعی سوخت را بپردازند، اما در سوی مقابل این نگرانی نیز شکل می‌گیرد که مبادا این رشد نرخ مقدمه‌ای باشد برای افزایش قیمت بنزین معمولی؛ بر این اساس توصیه می‌کنند از آنجایی‌که بنزین کالایی استراتژیک وحساسیت‌زا به شمار می‌رود، هرگونه تغییر و تحول در قیمت انواع گوناگون آن با در نظر گرفتن شرایط کلی اقتصاد عمومی به اجرا در بیاید.